Zamknij
www.Autokar24.pl     |     Serwis samorządowy PAP     |     Kursy walut     |     Pogoda     |     
Znajdujesz się w: Strona główna / Samorząd / O Gminie / Historia

Historia

 

  O Gaci

    Rok założenia Gaci nie jest dokładnie znany. Istniała jednak bardzo wcześnie gdyż na terenie wioski stwierdzono ślady osadnictwa z  zamierzchłych czasów. Świadczą o tym znaleziska przedmiotów i narzędzi kamiennych. W 1909 roku odkryto w Gaci cmentarzysko ciałopalne datowane od II do III w.n.e. Ogółem rozkopano 180 grobów popielnicowych bogato wyposażonych w naczynia, broń, ozdoby, narzędzia i inne przedmioty. Znalezisko to cechowało się szeregiem nieznanych wówczas elementów kultury materialnej, było nowością archeologiczną napotkaną po raz pierwszy w Polsce, stąd też określono je mianem kultury przeworskiej. Jak dziś wiadomo, kultura ta narodziła się pod koniec II w. p. n. e. z  przemieszania elementów łużyckich i wschodnio - pomorskich ze znaczącym wpływem ludów celtyckich.

Pierwsza udokumentowana wzmianka o wsi Gać pochodzi z 1375 roku, i  zawarta jest w dokumencie wystawionym w tym właśnie roku przez właściciela Łańcuta i włości Łańcuckiej – Ottona Pileckiego. Dokumentem tym nadał on rycerzowi Wierzbięcie z Księżnic wieś Mikulicze (Mikulice). Dokument wymienia jednocześnie wsie sąsiadujące tj. Ostrow i Gacz (Gać). Z dokumentu Pileckiego wynika, że wieś Gać pierwotnie nazywała się „Hawrilowa Gacz”.  Bojar Hawryła otrzymał od swojego pana teren, na którym była naturalna lub sztuczna Grobla – Gać' i stąd "Hawrilowagacz". Przypuszczalnie to Otton Pilecki rozpoczął osiedlanie kolonistów, m.in. niemieckich i śląskich na prawie magdeburskim przy nazwie topograficznej Gacz lub niewielkiej osadzie. Kolejna wzmianka o wsi Gać pochodzi z 1424 roku a pojawia się w rejestrze dziesięcin biskupich, rzymskokatolickiej diecezji przemyskiej pod nazwą Gabrielowa Gacz. Następna wzmianka to rok, 1446 w której wymienia się plebana Jakuba z  Gaczi, oraz z 1450 r i wymieniony jest Stanisław, zarządca kościoła parafialnego w Gaczi.

 

Dzieje Gaci i Okolic

   W okresie piastowskim rozległe okolice (Łańcuta, Przeworska, Leżajska, Rzeszowa i Jarosławia) leżące na pograniczu etnicznym polsko - ruskim, stanowiące teren sporny między Polską a Rusią, często przechodziły z rąk do rąk. Utrata tych ziem przez Polskę w XI w. na dłuższy czas związała je z Rusią. Dopiero w okresie Kazimierza Wielkiego wróciły te ziemie do korony w 1340 r. Czasy ruskie nie obfitowały w prężną akcję kolonizacyjną południowo - wschodniej części Puszczy Sandomierskiej ale mimo to z tych czasów pochodzi wiele osad wiejskich. Do osad ruskich sprzed 1340 roku lub pierwszych lat przynależności do Korony należy z  pewnością Gać i Ostrów. Należały one do dóbr klucza Kańczudzkiego. Pierwsza informacja o osadach wchodzących w skład włości kańczudzkiej pochodzi z 1447 roku.

    Najprawdopodobniej w latach 1349 - 1350 Otton Pilecki herbu „Topór”, uczestnik wyprawy Kazimierza Wielkiego na Ruś, otrzymał w zamian za polityczne i zbrojne poparcie liczne dobra m. in. włości kańczudzkie. Na otrzymanej posiadłości rozwijał bardzo ożywioną działalność osadniczą, w  ramach której, osiedlał w swych dobrach ludzi pochodzących nawet z  odległych stron, m.in. ze Śląska. Małżonką Ottona była Jadwiga Melsztyńska przedstawicielka drugiego, potężnego i wpływowego rodu herbu „Leliwa”, z którego wywodzili się później Tarnowscy i Jarosławcy. Otto Pilecki – pierwszy historyczny właściciel włości łańcuckiej zmarł w roku 1385. Otto i Jadwiga mieli tylko córkę Elżbietę. Około roku 1398 Elżbieta wyszła za mąż za kasztelana  nakielskiego – herbu „Leliwa” – Wincentego z Granowa Granowskiego, z którym miała dwóch synów Ottona i Jana oraz dwie córki – Ofkę i Elżbietę. Wieś Gać należała do rodu Pileckich do roku 1530.

   Następnie Gać przeszła w ręce Stanisława Odrowąża ze Sprowy herbu „Odrowąż”. Z drugą żoną Anną Mazowiecką miał córkę Zofię. Odziedziczyła ona po ojcu  Kańczugę i Jarosław. Jej pierwszym mężem był Jan Krzysztof Tarnowski (1555 – 1567). Zofia wyszła za mąż po raz drugi w  1575 roku za Jana Kostkę -  wojewodę sandomierskiego. Miała z nim trójkę dzieci Jana, Annę i Katarzynę. Córka Anna wyszła za mąż za Aleksandra Ostrogskiego, wojewodę wołyńskiego, z którym miała pięcioro dzieci. Aleksander Ostrogski zmarł wcześnie w 1603 roku. Anna Ostrogska wdowa po Aleksandrze zdecydowała w 1612 roku o włączeniu kościoła gackiego do parafii kańczudzkiej. Od tego czasu aż do roku 1875 kościół gacki był już tylko kościołem filialnym. Wskutek  małżeństwa jej córki Zofii ze Stanisławem Lubomirskim w 1613 roku, klucz Kańczudzki a więc i wieś Gać, przeszedł na kilka pokoleń w ręce Lubomirskich. Po Stanisławie dziedzicem klucza został jego syn Jerzy Lubomirski. Pełnił on różne funkcje m.in. był Wielkim Marszałkiem oraz Hetmanem Polnym Koronnym. Występował przeciw Szwedom w czasie Potopu, kiedy to i wieś Gać ucierpiała. Za udział w rokoszu (powstanie szlachty – bunt) przeciw królowi został skazany na banicję, a jego majątek przejął brat Aleksander Michał Lubomirski. Po nim spadkobiercą dóbr kańczudzkich został Józef Karol Lubomirski. Natomiast po jego śmierci w  1702 roku syn Aleksander Dominik Lubomirski. Następnie po jego śmierci cały majątek przejęła siostra Marianna – żona Pawła Karola Sanguszki. W  posiadaniu tego rodu klucz kańczudzki pozostawał do roku 1793, kiedy nabył go Karol Szydłowiecki, który poprzez sprzedaż poszczególnych wsi doprowadził do rozpadu klucza kańczudzkiego. Mniej więcej w tym czasie tj. po roku 1793 Gać stałą się dziedziczną własnością Adama Terleckiego dziedzica również Ożańska. Adam Terlecki zmarł w 1804 roku. Wdowa po nim Teresa zmarła w 1818 r. Dziedzicem wsi Gać został jej syn Jan Terlecki. Po jego śmierci w 1831 roku Gać została nabyta przez Lubomirskich z  Przeworska. Po zniesieniu pańszczyzny i uwłaszczeniu wsi w 1848 r. ich dziedziczną własnością był już tylko majątek folwarczny, który ostatecznie sprzedano w drodze parcelacji w 1937 r. I tak skończyły się ostatnie relikty ustroju feudalnego w Gaci.

Gmina Gać
  • Bezpłatna pomoc prawna
  • czad
  • DORZECZE MLECZKI
  • Gacovia
  • GOPS
  • http://samorzad.pap.pl/
  • KRUS
  • Mikrioporady
  • Nordic Walking
  • Przedszkola
  • PUP Przeworsk
  • Razem dla Białobok
  • Stowarzyszenie
  • WFOŚiGW
  • Złobek w Gaci
Urząd Gminy Gać
Gać 275, 37-207 Gać, pow. przeworski, woj. podkarpackie
tel.: +48166411429, email: ug_gac@onet.pl
NIP: 794-16-85-583, Regon: 650900648
Nr konta: 25 9177 1018 2003 2000 0619 0001 Bank Spółdzielczy w Łańcucie Oddział w Gaci
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - SPI
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x